LEYLÂ ERBİL ÖZEL KOLEKSİYONU

B.Ü. Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Araştırma Merkezi

B.Ü. Arşiv ve Dokümantasyon Merkezi

Leylâ Erbil

Avangart ve devrimci yaklaşımı ile Leylâ Erbil (1931-2013), Cumhuriyet dönemi edebiyatında hem içerik hem de yazma biçimleri açısından özgün bir yere sahiptir. Leylâ Erbil üzerine bugüne kadar çeşitli eleştiri yazıları ve tezler yazılmış ve edebiyatının farklı yönleri ele alınmıştır. Yazarın ölümünün ardından Boğaziçi Üniversitesi Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Araştırma Merkezi’ne kızı Fatoş Erbil ile yapılan bir protokol uyarınca bırakılan kişisel arşivi, Leylâ Erbil çalışmaları için yeni ve büyük bir potansiyel doğurmuştur. Bu projenin amacı Leylâ Erbil’in kişisel arşivinin bu edebi malzemeye nasıl bir arka plan oluşturduğunun ortaya çıkartılması ve yayınlanmış eserleri ile eserlerinin müsveddeleri, kişisel mektupları, biriktirdiği gazete dergi kesikleri, aldığı notlar gibi kişisel arşiv malzemesi arasındaki çift taraflı ilişkinin ortaya koyulmasıdır.

Arşivdeki Leylâ Erbil vesikalıkları

Bu malzemenin anlamlı bir bütün olarak ele alınabilmesi ve analiz edilebilmesi için önce tasnifi, kataloglanması ve daha sonra araştırmacıların hizmetine sunmak ve korunurluğunu sağlamak için sayısallaştırılması gerekmektedir. Bu doğrultuda projenin iki temel amacı vardır: arşiv malzemesinin tasnifi, kataloglanması ve sayısallaştırılması; ardından da bu malzemenin Leylâ Erbil edebiyatı için neden ve nasıl katkı sağladığının ortaya koyularak Leylâ Erbil’in edebi dünyasının yeni bir değerlendirmesinin yapılması. Projenin önceliği eldeki arşiv malzemesinin kalıcı bir biçimde ulaşılabilir kılınması olduğu için iki yıl olarak planlanan projenin ilk aşaması malzemenin tasnifi, kataloglanması ve sayısallaştırılmasından oluşacaktır. Bu kısım için Boğaziçi Üniversitesi Arşiv ve Dokümantasyon Merkezi ile koordineli olarak çalışılacaktır. Ardından bu verilerin daha geniş bir araştırmacı grubu ile birlikte değerlendirilebilmesi için hali hazırda Leylâ Erbil üzerine çalışan araştırmacı ve eleştirmenlerle bir çalıştay planlanacaktır. Son olarak, arşivin tasnifi sırasında ortaya çıkan yeni veriler ışığında Leylâ Erbil’in edebi dünyasını anlamaya ve analiz etmeye yönelik bir rapor hazırlanacaktır.

Leylâ Erbil’in zihinsel dünyasının gelişimi (yararlandığı düşünsel kaynaklar, etkilendiği edebi eserler vb); siyasi görüşünün şekillenmesi ve geçirdiği evreler; iktidar, erkek egemen söylem ve kadın meselelerine yaklaşımının evrimi ve eserlerine yansımaları; edebiyat anlayışının şekillenmesindeki etkenler (özellikle eserlerindeki modernist arayışlar hakkındaki referans noktalarının saptanması) ve edebiyat dünyası (yayıncılar, eleştirmenler, diğer yazarlar ve okurlarla) ile ilişkilerinin edebiyatına yansımaları bu raporda ele alınacak ana başlıklardır. Dolayısı ile bu raporda yalnızca Leylâ Erbil’in edebi dünyasına odaklanılmayacak içinde yaşadığı ve ürettiği döneme dair çıkarımlar yapmak da hedeflenecektir. Elde edilecek malzeme ve sonuçlara bağlı olarak bu raporun bir makaleye, kitap bölümüne ya da telif bir kitaba dönüşmesi de amaçlanmaktadır.

Arşivdeki Leylâ Erbil’e yazılmış mektuplar

Bu projenin planlanan sonuçları hem Leylâ Erbil edebiyatının yeniden değerlendirilmesi hem de Türk edebiyat tarihinin belirli bir dönemine yeni bilgilerle katkı sunulması açısından önemli olacaktır. Döneminin pek çok yazarı, şairi, yayıncısı ya da entelektüeli ile bağlantı içinde olan Leylâ Erbil’e yazılmış olan mektuplar bu bağlamda birincil katkıyı sağlayacaktır. Tezer Özlü ve Ahmed Arif’in Leylâ Erbil’e yazdığı mektuplar yayınlanmış ve edebiyat dünyasında büyük yankı uyandırmıştı. Arşivde yer alan Demir Özlü, Nermin Menemencioğlu, Necmi Sönmez, Nedim Gürsel, Erden Kıral gibi yazar ve sanatçıların mektupları, özellikle 1950-90 arasındaki sanatsal, sosyo-ekonomik ve politik durumları aydınların gözünden aktarmakta ve karşılıklı yürütülen tartışmalar dönemin edebi, sanatsal ve siyasal izleklerine dair yeni açılımlar sunmaktadır.

Yakın mektuplarının yanı sıra, arşivde yer alan polemik içerikli yayımlanmış ve yayımlanmamış birçok mektup, eleştiri yazısı ve çağrı, Leylâ Erbil’in kabul etmediği, hatalı gördüğü durumları açıklıkla yansıtmaları açısından mühim birer kaynaktır. Bu bağlamda, dönemin otoriter edebi erklerine, figürlerine sorduğu sorular ve yönelttiği argümanlar hem Erbil’in mücadele ettiği sorunları göz önüne sermemizi sağlayacak, hem de o günden bu yana edebiyat dünyasındaki gelişim ve değişimlere dair kıyaslamalar yapabilmemizi sağlayacaktır.

Leylâ Erbil’in muhalif ve politik kişiliği göz önünde tutulduğunda, parti üyeliği, yeni bir siyasi oluşum kurma girişimi ve akranlarıyla o zamanki mevcut duruma dair değerlendirmeleri, ataerkil yapıya sahip sanatsal ve siyasal oluşumlar içinde yazan bir kadının duruşunu sergilemesi açısından önemlidir. Ayrıca bir dönemin kültür tarihine dair pek çok soruya da cevap niteliği taşıyacak olan röportajları, topladığı düşünce ve edebiyat dergileri, önemli toplumsal olaylara dair sakladığı, bu olaylara dair notlar tuttuğu gazeteler, yakın geçmişin analizi için kullanılabilecektir.

Leylâ Erbil’in arşivdeki defterleri

Leylâ Erbil yazın hayatına başladığı günden itibaren modernist ve kapalı metinler yazmıştır. Bu anlamda bahsi geçen kişisel notlar, defterler ya da metinlerinin ön hazırlığı sayılabilecek malzemeler bu edebi eserler için de anahtar işlevi görecektir. Arşivde yer alan roman taslakları, yayınlanmış ve yayımlanmamış öyküler, şiirler, Leylâ Erbil’in çalışma metotlarına dair farklı ipuçları sunmaktadır. Bir metnin son haline gelmeden önce, hangi yazım ve düşünce süreçlerinden geçtiğini gözlemleyebilmek açısından Erbil’in taslakları, edebiyat dünyası için örnek oluşturabilecek niteliktedir.

Bunlara ek olarak, Leylâ Erbil’in üniversite dönemine ait birçok ders notu ve defteri de arşivde bulunmaktadır. Notların çalışılması hem bir yazarı hazırlayan akademik süreçleri tanımaya hem de dönemin akademisyenlerinin izlediği yöntemleri incelemeye fırsat tanıyacaktır.

Leylâ Erbil ve edebiyat tarihi bağlamındaki bu katkıların yanı sıra, Boğaziçi Üniversitesi Arşiv ve Dokümantasyon merkezi tarafından kataloglanan ve sayısallaştırılan diğer arşiv koleksiyonları ile birlikte Leylâ Erbil Arşivi de Boğaziçi Üniversitesi Arşivlerine eklemlenerek koleksiyonun gelişmesine katkıda bulunmuş olacaktır.

Proje Ekibi
Olcay Akyıldız, Proje Yürütücüsü
Zeynep Uysal, Proje Danışmanı
Semiha Şentürk, Araştırmacı
Şerife Seda Yücekurt Ünlü, Araştırmacı
Uğur Çalışkan, Araştırmacı
Nurçin İleri, Arşiv ve Dokümantasyon Merkezi
Başak Deniz Özdoğan, Arşiv ve Dokümantasyon Merkezi
Merve Şen, Proje Asistanı